مقاله گردشگری جهت ارایه در سمینار تبریز

چکیده :

اصطلاح توریست در 1937 اولین بار به کسانیکه سفر به خارج از کشورمی روند و به مدت بیش از 24 ساعت طول بکشد اطلاق گشت گردشگری یه صنعت بدون دود بوده و منبع درامد بسیاری در تجارت جهانی است و عنصر مهمی در تراز پرداخت کشورها محسوب می گردد و طبق این ترازها گردشگری ا مید بخشترین معاملات بین المللی هستند .

لوییس ترنر انرا پیچیده ترین صنعتی می داند که جهان سوم با ان روبروست که با عث رونق اقتصادی و کاهش فقر می شود و از سوی دیگر افزایش درامد کاهش بیکاری افزایش رفاه را بدنبال خواهد داشت گردشگری همچنین عاملی است برای گفتگوی بین فرهنگها و تمدنها که از نظر سیاسی روابط بین المللی را نزدیکتر می سازد

.

کلید واژه : گردشگر ، تجارت ، روابط خارجی ، انواع ، ایران

مقدمه :

از هر 15 نفر شاغل یک نفر در صنعت گردشگری مشغول می باشد سهم صنعت گردشگری از تولید ناخالص داخلی 119 میلیون دلار یا 4/2 درصد است که این رقم در 1404 به 4 درصد خواهد رسید در حال حاضر حدود 500 هزار نفر در این صنعت اشتغال بکار دارند ( 2/1 درصد ) که در سال 1402 به حدود 2/3 درصد کل جمعیت خواهند رسید.

طبق پیش بینی سازمان گردشگری جهانی اروپا تا 2020 پرجاذبه ترین مناطق گردشگری جهان خواهد بود ولی سهم ان از 60 درصد به 46 درصد کاهش خواهد یافت . عرضه کنندگان خدمات گردشگری مانند هتلها خطوط هوایی سفرها .... فروش اینترنتی خواهند داشت و دست واسطه ها کوتاه خواهد شد و اشکال جدید گردشگری مانند هتل زیرابی و هتل های سیار و سیستم حمل و نقل فضایی .... گسترش خواهد یافت و تلاش اکثر کشورها ان است که به سمت گردشگری پایدار حرکت کنند یعنی همزمان با حفظ و افزایش فرصتها برای اینده نیازهای مناطق میزبان و گردشگران حاضر در ان منطقه را فراهم کند در واقع مدیریت منابع و توسعه گردشگری باید به صورتی باشد که در کنار تامین نیازهای اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی فرایندهای ضروری زیست محیطی – تنوع زیستی - و سیستمهای بقا حفظ گردند حتی عده ای پا را فراتر نهاده و ثبات قیمتها و امنیت گردشگری را هم به ان اضافه کردند

سال 2011 تعداد گردشگران تقریبا 980 میلیون نفر بوده است که در 2020 به 6/1 میلیارد خواهد رسید به طوریکه می توان برای ان رشد سالانه 4 تا 5 درصد را در نظر گرفت و توانسته است 11 درصد کل اشتغال جهانی را به صورت مستقیم ( لیدر تور – راننده – اژانس ها .... ) و غیر مستقیم ( بنا و معماری که هتل می سازد. نانوایی که برای گردشگر نان می پزد ) پوشش دهد.

این تحقیق از نوع کیفی و کاربردی بوده و مطالب ان با شیوه کتابخانه ای و اسنادی گرداوری شده است بعد از تدوین چارچوب نظری تحقیق داده های مورد نظر استخراج گردیده و سپس مورد تفسیر و تحلیل قرار گرفته است فرضیه اولیه ان این است که با گسترش صنعت گردشگری بویژه در سطح منطقه ای امکان همگرایی بیشتر بوده و می تواند در سیاست خارجی و حتی امنیت انها موثر باشد

هم اکنون نسبت به گذشته نگاه به سفر فرق کرده و به یک نیاز واجب تبدیل شده است از سوی دیگرشهر نشینی و صنعتی شدن و مشکلات ناشی از ان ( الودگی هوا صوتی ترافیک .. ) رفتن به سفر جهت تخلیه ان مشکلات را توجیح پذیر ساخته است ولی عنصر مهمتر این مقوله درامد مناسبی است که گردشگران باید داشته باشند ضمن انکه خود انها هم باعث افزایش درامد و اشتغال زایی برای میزبان می شوند انها باید زیرساختها هتلها جاده ها .... را اماده کنند از سوی دیگر با ورود گردشگربحث صادرات نامریی مطرح می گردد و ان همان سوغاتی های است که انها از محل مقصد خریده و با خود و به صورت چمدانی به محل مبدا بر می گردانند .

ویژگی های صنعت گردشگری :

توریست کسی است که به یک دلیل حداقل سفر می کند که بیشتر از 1 روز و کمتر از 365 روز می باشد و پس از ان دوباره به نقطه اول باز می گردد

گردشگر معمولا خود هزینه جابجایی اش را می پردازد مثلا فروش اجاق گاز نیست که هزینه ارسال تا مقصد بر عهده ما باشد در واقع این توریست هست که خودش سفر می کند

فعالیت گردشگری بر خلاف جریان عادی زندگی است و در سفر رفتار و اعمال و پوشش و خوردن و خوابیدن .... همه دچار دگرگونی می شود

گردشگری به شدت تحت تاثیر عوامل غیر اقتصادی است مانند سیل- زلزله- عوامل سیاسی- ثبات حکومتها-عوامل دینی – زیست محیطی – فصلی و اب و هوا ......

اغلب واحدهای فعال صنعت گردشگری کوچک مقیاس هستند و اساسا یک صنعت کاربر است و نیاز به دستگاهها و ماشین الات پیچیده نیست و کالاها و خدمات ان هم قابل انبار و احتکار نیست مانند اتاقهای ییک هتل یا صندلی های یک هواپیما .

اکثر شاغلین این بخش را بانوان و جوانان تشکیل می دهند مانند مهمانداران هواپیما و کارمندان اژانسها .....

گردشگری یک صنعت پاک و بدون الایندگی بوده و خیلی شدید با اب و هوا ارتباط دارد و می توان گفت یه صنعت نامریی می باشد مثلا از تله کابین استفاده می کنیم و لذت می بریم ولی نمی توانیم انرا کنده و با خود ببریم

در این صنعت دوره زمانی بازگشت سرمایه نسبت به دیگر صنایع کمتر است و ضریب سود ان نیز بالاست

انواع گردشگری :

1 گردشگری ماجراجویی : اینها ادمهای هیجانی و ریسک پذیری هستند و تمرینات ورزشی متفاوتی دارند جنبه جسمانی قویی دارند و کارهای مخاطره امیز انجام می دهند ( کوهنوردی غواصی پرواز با پاراگلایدر دوچرخه سواری در کوه اسکی در نیوزلند ..... )

2- گردشگری در قطب های زمین : از 1807 مسافرتهایی به قطبین جهت مشاهده شفق قطبی – تجربه زندگی اسکیموها-شکار – ماهیگیری – یخ نوردی .....انجام شد توماس کوک یکی از کارافرینان بود که افراد را به قطب شمال دعوت کرد . بنا بر امار سال 2000 سالانه بین 800 تا 3700 نفر به قطب جنوب سفر داشته اند

3- گردشگری تجاری : طبق نظر سازمان تجارت جهانی گردشگری شامل فعالیتهایی است که باعث سفر کردن افراد در مکانهای خارج از محیط معمول خود شده که بیش از یکسال طول نکشد مثل بازدید از نمایشگاههای تجاری – کسب و کار – گذران اوقات فراغت .....

4-گردشگری فرهنگی : که در طی ان با مظاهری فرهنگی و تمدنی یه کشور و منطقه اشنا می شویم که عمدتا شامل سنت ها - ادیان معماری - موزه ها – موسیقی- سینما- ایین های مناسبتی مثل عزاداری های محرم- تعزیه- چهارشنبه سوری –جشن مهرگان – جشن بادبادک در ژاپن –جشن رنگ در هند .... می باشد اینها ازسطح سواد بالاتری برخوردار هستند میانگین سنی بیشتری داشته و عموما هم شاغل می باشند و تعدادی از انها این سفرها بخشی از کارهای علمی اکادمیک انها می باشد. در کل باید گفت حدود 37 درصدگردشگران بین المللی انگیزه فرهنگی دارند

5- اکوتوریسم :نوعی از سفر مسولانه به طبیعت – جامعه بومی و محلی .... است که هنوز بکر و دست نخورده است محور اصلی کار اینها تخریب نکردن محیط و کمک به رشد ان است که بیشتر در حوزه زیست شناسی قرار می گیرد و اگر گردش در طبیعت با تاکید بر طبیعت بیجان باشد ( علم زمین شناسی ) ژیوتوریسم خوانده می شود انها با مشارکت افراد بومی سفر می کنند و دنبال بهره بصری از مناظر طبیعی – گیاهان – حیات وحش .... هستند به مرور سهم اینها از کل گردشگری در حال افزایش است پس باید طبیعت را از انواع الودگی های محیطی و صوتی پاک کرد و حتی برای محافظت ان یگان ویژه تاسیس کرد و زمینه مشارکت تشکلهای غیر دولتی را فراهم کرد

6- گردشگری تاریک : مسافران به بازدید از جاهایی می پردازند که در ان یک فاجعه تاریخی رخ داده است ( جنگ بلایای طبیعی زلزله ... ) در واقع انها فراتر از یک محیط معمولی را می خواهند ببینند .

7- گردشگری سلامت : بیماران برای اینکه تحت درمان باشند باید به مکانی سفر نمایند که در ان ارامش داشته باشند مثل بیماران تنفسی – روحی و روانی – استخوان درد – حتی جراحی های زیبایی....اینها از اب معدنی – نمک – لجن طبیعی- افتاب- اب گرم .... اسنفاده می کنند

8- گردشگری تاریخی ( میراث ) : که شامل بازدید از موزه ها- بناها و اثار تاریخی – یک کلیسای مشهور- یک جزیره حساس – یک پل قدیمی – یک روستایی که در ان یک قرارداد نظامی مهم انعقاد شده است..... می گردد

9- گردشگری تفرح و تفرج :هدف این نوع گردشگران گذران اوقات فراغت با بهترین و شاد ترین حالت ممکن می باشد انها برای مدت کوتاهی از موطن اصلی خود دور شده و پس از این سفر دوباره به زندگی عادی خود بر می گردند انها در طی این سفر بازدید می کنند سوغات می خرند عکس یادگاری می گیرند و شاید هم دیگراولین و اخرین سفر انها به این منطقه باشد به طور کلی اینجا گرشگری ساحلی بسیار مورد توجه است که شامل 4 اس می شود ( sea- sex-sun-sand )

10- گردشگری دریایی: انها به وسط دریاها و اقیانوسها سفر کرده ودر انجا غواصی صید و شکار می کنند مثل کشتی تایتانیک در واقع اینها یک هتل مجهز و متحرک در دریاها هستند

11- گردشگری ورزشی :انها در مسابقات ورزشی شرکت می کنند و به تماشای تیم های محبوب خود می پردازند برای عده ای جنبه تفریحی و عده ای هم جنبه حرفه ای دارد کشور ایران از این لحاظ جایگاه مطلوبی ندارد به علت عدم وجود تاسیسات ورزشی استاندارد به اندازه کافی – تصور ناامنی ایران برای برگزاری مسابقات – عدم خدمات مطلوب مثل حمل و نقل و اقامتگاه ....فقط در 1974ایران میزبان بازی های اسیایی بوده است .

12- گردشگری الکترونیکی و مجازی : که در ان با اینترنت به سفر می پردازیم هم اکنون به ویژه در کشورهای پیشرفته بسیاری از اماکن دارای سایت هستند و می شود با دوربین به صورت زنده انها را دید

علاوه بر موارد فوق گردشگری های جانبی دیگری هم وجود دارد مانند 13- گردشگری روستایی 14 – گردشگری شهری ( بناها پل ها کلیساها مساجد پارک ) 15- گردشگری عشایری و قومی 16 –گردشگری مذهبی ( قم مشهد کربلا مکه مدینه بنارس بوداییان لهاسا برهماییان ...... ) این نوع در ایران بسیار رایج است و هر وقت که شریط مهیا باشد اعیاد مذهبی مناسبتها .... عملیاتی می گردد 17 – گردشگری اثار جنگ ( که در ایران تحت عنوان راهیان نور شناخته شده است ) 18-گردشگری اهل قبور 19 – گردشگری غذایی 20 – گردشگری هنری .

گردشگری و امور دیپلماتیک کشورها :

بسیاری از کارشناسان جهانی گردشگری را عاملی برای توسعه صلح می دانند . شورای جهانی سفر و گردشگری اخیرا به بررسی اثار متقابل صلح و گردشگری پرداخته است طبق امار منتشره انها ورود مسافران بین المللی از 830 میلیون نفر در سال 2005 به 200/1 میلیون نفر در سال 2015 رسیده است در واقع گردشگری به عنوان منبع درامد و اشتغال شناخته شده است

از قرن 9 تا قرن 14 گردشگری عموما توسط مردمانی است که از ممالک اسلامی به دیگر بلاد صورت می گیرد و گاها به یک جهانگرد یا تاجر یهودی غربی در بلاد شرقی بر می خوریم . از قرن 15 به بعد و مخصوصا از قرن 17جریان گردشگری برعکس است و غربیان مهمترین گردشگرانی هستند که به شرق روی اوردند و خبر چندانی از گردشگران مسلمان نیست و اگر هم باشد در محدوده سفر حج و از منطقه ای اسلامی به منطقه ای دیگر است

گردشگری نیروی توانمند برای صلح محسوب شده و انتقال ایده ها و فرهنگ را تسهیل می کند و توریست ها به عنوان یکی از بازوان روابط دیپلماتیک شناخته می شوند که در کنار ان روابط تجاری و اقتصادی هم ارتقا می یابد . در 2015 اسپانیا فرانسه المان امریکا ایتالیا بریتانیا اتریش یونان استرالیا و مکزیک 10 کشور برتر در حوزه گردشگری بودند و انگولا رواندا توگو بنگلادش اتیوپی بنین موزامبیک تانزانیا بورکینافاسو نیجریه 10 کشوری بودند که کمترین پایداری در گردشگری داشتند و در گیری های داخلی این کشورها و بالتبع کاهش صلح باعث افزایش تعداد پناهجویان شده است به طوریکه بر اساس گزارش شورای جهانی سفر کشورهایی که صنایع گردشگری پایداری دارند تمایل بیشتری به صلح دارند به عبارتی گردشگری شاخص خوبی برای میزان صلح و خشونت یک کشور می باشد پس پرواضح است که اروپا و امریکای شمالی بهترین عملکرد و جنوب صحرا ی افریقا و اسیای جنوبی بدترین عملکرد را در این رابطه دارند .

یک مقایسه کوتاه دیگر بین دو کشور بوسنی هرزگوین و قیرقیزستان خالی از عریضه نمی باشد . امروزه بوسنی دیگر یک کشور جنگ زده نیست و شاخص گردشگری ان از 2008 تا 2015 حدود 43 درصد رشد کرده است و ورود گردشگران خارجی افزایش یافته است به دلایلی از جمله ویزای رایگان که از45 کشور 2008 به90 کشور در 2014 رسیده است و از سوی دیگر شاخص تروریسم 49 درصد کاهش یافته است ولی در همین بازه زمانی شاخص گردشگری قیرقیزستان 22 درصد کاهش یافته که دلایل متعددی از جمله فصلی بودن گردشگری - بازار محدود – کمبود منابع انسانی شایسته - فقدان تجهیزات اقامتی مناسب - نارامی های سیاسی و تروریسم ..... دارد .

گردشگری و ایرا ن :

در ایران صنعت گردشگری به شدت تحت تاثیر عوامل سیاسی است که نمونه عینی تر ان را در مقایسه دو کره شمالی و جنوبی می توان دید. امروزه گردشگری به یکی از عوامل توسعه یافتگی تبدیل شده است پس این سوال به ذهن متبادر می شود که جرا میزان ورود گردشگر بین المللی ایران متناسب با جاذبه های گردشگری ان نیست هر چند که می دانیم توان بالقوه گردشگری ایران می تواند با درامد نفت ان برابری کند

نیکولا کاتیچ مدیر بخش تحقیقات یورو مانیتور در حوزه خاورمیانه : با در نظر گرفتن جایگاه فعلی ایران ، ایران جایگاهی روشن در صنعت گردشگری دارد

نشنال جیوگرافی : تا چندین سال قبل اینده گردشگری ایران تاریک پیش بینی میشد ولی با لغو تحریمها این گل صحرا شکوفه خواهد داد

سازمان جهانی گردشگری و یونسکو :ایران به دلیل برخورداری از جاذبه های متعدد جز 10 کشور اول دنیا به لحاظ ورود گردشگر محسوب می گردد .

متاسفانه سهم ایران از صنعت توریسم جهان کمتر از یک دهم درصد است و این رقم در مقیاس جهانی سالانه 800 میلیارد دلار است یعنی این صنعت نتوانسته است علی رغم سابقه تمدنی کهن و اثار طبیعی فراوان نقش خود را به خوبی ایفا کند از سوی دیگر تبلیغات ضعیف ما در رسانه های فرامرزی و بالعکس تبلیغات مسموم غربی ها علیه ما به ین روال کمک کرده است با این وجود امتیاز ایران در شاخص رقابت پذیری سفر و گردشگری 2017 معادل 4/3 درصد بوده است همچنین رتبه ایران از جایگاه نهم در کشورهای خاورمیانه در سال 2015 به جایگاه هشتم در 2017 صعود کرده است

در برنامه اول 5 ساله ایران کلیاتی به توسعه و تقویت گردشگری ایران اشاره شده است ولی در برنامه دوم از این امر غافل شده ایم در برنامه سوم بر گردشگری تاکید شده است و مقرر شده است بانک مرکزی مقرراتی برای خرید ارز گردشگران ایجاد کند و درصدی از درامد شهرداری ها در اختیار عوامل مربوطه قرار گیرد در برنامه چهارم ایجاد صندوق احیا و بهره برداری از بناها و اماکن تاریخی فرهنگی ایران و شناخت حوزه فرهنگی ایران در دیگر کشورهای همسایه مورد توجه واقع شده است .در برنامه پنجم توسعه (1394- 1390 ) بر تقویت زیر ساختهای شهرهای زیارتی مانند مشهد و قم تاکید شده است

ولی متاسفانه در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و در سند چشم انداز 1404 هیچ اشاره ای به مقوله گردشگری نشده است و این یعنی اینکه سیاستگذاران کشور باور و اراده لازم برای توسعه گردشگری ایران را ندارند هر چند که ایران از نظر داشتن جاذبه های تاریخی رتبه دهم و از نظر جادبه های طبیعی رتبه 5 را دارد حدود 22 اثر در فهرست یونسکو ازایران ثبت شده است که اولین ان چغازنبیل در شوش می باشد تخت جمشید و نقش جهان اصفهان دومین و سومین ان می باشد . همچنین بر اساس امارها مشهد توریستی ترین شهر ایران است و پس از ان خطه سرسبز شمال ایران قرار گرفته است اصفهان هم که پایتخت فرهنگی جهان اسلام در 2017 بود رتبه سوم این جدول می باشد

نتیجه گیری :

به طور کلی امروزه کشورها بر ان هستند که با استفاده از ظرفیتهای دیپلماسی فرهنگی ، امورات خود را پیش برند چرا که ان راه کوتاهتر و جذابتری بوده و معمولا اثر ان بر احاد مردم جامعه میزبان ملموستر می باشد مثلا با برگزاری سمینارها و همایشهای بین المللی و مشترک- شرکت در جشنواره های فیلم و موسیقی – خواهر خواندگی شهرها –برگزاری هفته های فرهنگی در دیگر کشورها –تورهای گردشی مشترک در کشورهای یه منطقه..... در واقع حاکمان کشورها هم بسیار مایلند که در کنار دیپلماسی رسمی کشورها که گاها خیلی هم انتزاعی و بدون تنوع می باشد از ظرفیتهای توریستی خود بهره گیرند کشور ما هم بنا موقعیت بسیار خوب ژیو پلیتیکی خود – کشوری متنوع و چهار فصل اعم از کوه بیابان دریا جنگل دشت....و علاوه بر ان بناها و اثار تاریخی بی شمار می تواند نقش اساسی از این صنعت داشته باشد ولی متاسفانه بخشی از اثار ما به علت ضعف تکنیکی ناشناخته باقی مانده است و اثار مکشوف هم به دلیل کمبود اعتبار نمی توانیم مرمت کنیم از سوی دیگر نارسایی های اقامتی و کمبود امکانات بهداشتی و رفاهی هم در این مورد بی تاثیر نمی باشد و مهمتر از همه مشخص نبودن سیاست ما در برابر توریسم وگردشگربه لنگان بودن چرخ گردشگری در ایران کمک کرده است. امید است با توسعه و اشاعه گردشگری بویژه در بعد خارجی ان بتوانیم نقش موثرتری از نظر سیاسی اجتماعی اقتصادی فرهنگی حداقل در سطح منطقه خود که اشتراکات بیشتر دینی زبانی تاریخی قومی ... با انها داریم داشته باشیم .

منابع و ماخذ :

1 – حیدری رحیم ، تحلیلی بر سیاست گذاری گردشگری در ایران ، 1392 ، برنامه ریزی و توسعه گردشگری سال دوم ، شماره 5، ص 11 تا ص32.

2- شجاعی منوچهر ، بررسی سیاستهای دولت در صنعت گردشگری و ارایه الگوی توسعه پایدار ،1386،دانش مدیریت ، سال بیستم شماره 78،ص63 تا ص 90 .

3-سند نقشه جامع علمی کشور ، 1390 ، شورای عالی انقلاب فرهنگی جمهوری اسلامی ایران .

4- قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ،بازنگری 1368

5- ایرنا ، رونامه دنیای اقتصاد .

6 – روزنامه دنیای اقتصاد ، شماره 3963 ، 2/1/1395

انقلاب اسلامی ایارن و بازتاب ان در نظام بین الملل...